UTANMA DUYGUSU (HAYÂ)

Mustafa arı

Utanç; onur kırıcı, ahlaka uymayan veya uygunsuz algılanan bir davranış sergilemiş olmaktan doğan mahcubiyet veya küçük düşme duygusudur.

Peygamber Efendimizin “Hayâ imandandır” sözü insanın özünü tanımlayan bir gerçektir. Çünkü hayâ; insanı kötülüklerden alıkoyan insanı güzelliklere yönlendiren bir pusuladır.

Utanmak bir olgunluk alametidir. Utanan insan yanlışını kabul eder, hatasını telafi etmeye çalışır, kötülüğe meyletmekten çekinir. Utanmayan kimse arsız olur. Utanmayan insan bir gün mutlaka utanacağı bir olayla sınanır. Bazen herkesin önünde küçük düşerek mahcup olur. Hayâ olmayan yerde sadakat olmaz; sadakat olmayan yerde huzur olmaz.

Utanma duygusu insanı tövbeye yaklaştırır kişiyi kendine getirir. Hayâ duygusu insanı yanlışlardan alıkoyan bu duygudur.

Hayâ; önce evde başlar, sonra sokağa taşınır. Sokakta kaybolursa, evlerin de huzuru kalmaz. Hayâ örnek olmakla öğretilir. Evinde baba, gözü ve sözü ile ölçülü, anne çocuklarına susarak bile hayâ dersi verir.

Hayâ; önce evde başlar, sonra sokağa taşar. Sokakta kaybolursa, evlerin de huzuru kalmaz. Hayâ Allah Beni görüyor, beni işitiyor, beni biliyor” bilinciyle yaşamakla mümkündür. İnsan Allah’tan utandığında, kendinden de utanır; yanlışı reddeder. İnsan utanacağı işi yapmadıkça, hiçbir şey kaybetmez. Utanmayı kaybettiğinde, kaybettiği şey bizzat kendisi olur.

Bir mümine yakışan edebi ve hayâsıdır. Edebi kalbimizden, ailemizden ve etrafımızdan uzaklaştırırsak bizi biz yapan değerlerden bütünüyle uzaklaşmış oluruz.

Hayâ; Allah’a karşı hayâ, insanlara karşı hayâ, kişinin kendine karşı hayâsı olmak üzere üç kısımda açıklanmaktadır.

Allah’a karşı hayâ, O’nun emir ve yasaklarına uymakla, insanlara karşı hayâ, onlara eziyet etmemek ve yanlarında çirkin işler yapmaktan ve çirkin sözler söylemekten kaçınmakla olur. Kişinin kendine karşı hayâsı ise, edepli olması demektir.

Rabbim bizleri, çocuklarımızı, aile fertlerimizi ve tüm insanlığı edepli, hayâlı, utanma duygusu taşıyarak bir yaşam sürmeyi nasip eylesin.