ÜRETİCİYE DESTEK KÜÇÜK, MALİYET BÜYÜK!

Tat Gıda Sanayi A.Ş., 2025 yılı için sözleşmeli domates alım fiyatlarını açıkladı. Mustafakemalpaşa ve Karacabey bölgelerinde, fabrika teslim brüt fiyatları brix’li (4,80 Bx) domatesler için 4.400 TL/kg, brix’siz domatesler için ise 4.200 TL/kg olarak belirlendi. Geçtiğimiz yıl bu fiyatlar, 3.700-3.900 TL arasında değişiyordu. Bu artış, domates üreticileri için önemli bir destek sunarken, aynı zamanda çeşitli ekonomik ve lojistik zorlukları da gözler önüne seriyor.

Yüksek artış ve zorlu koşullar

Tat Gıda’nın açıkladığı fiyat artışı, bir yandan üreticilere olumlu yansısa da, diğer yandan bu fiyatların yüksek üretim maliyetleri ve girdi fiyatlarındaki artışlar göz önüne alındığında yetersiz kalabileceği endişelerini de beraberinde getiriyor. Özellikle gübre, mazot, işçilik gibi temel girdilerin maliyetlerindeki artışlar, üreticinin kar marjını daraltıyor. 4.400 TL/kg’lık fiyatın, yüksek kaliteli domates üreticilerinin girdi maliyetlerini karşılamada yeterli olup olmayacağı ise tartışma konusu.

Geçen yılki fiyatların 3.700-3.900 TL bandında olduğu düşünülürse, yaklaşık %12 ila %19’luk bir artış sağlandığı söylenebilir. Ancak, bu artışın, üreticinin yaşadığı yüksek maliyet artışları ve piyasa koşulları göz önüne alındığında, gerçekte çok da tatmin edici olmayabileceği ifade ediliyor. Ayrıca, 2025 sezonunda daha fazla tarım ilacı ve gübre gibi maliyetli desteklerin sunulması, üreticinin kârı üzerinde çok büyük bir fark yaratmayabilir.

Peşin ödeme ve iki taksit

Tat Gıda’nın ödeme stratejisi de dikkat çekiyor. Üreticiler, alım fiyatlarının %50’sini sezon içinde peşin alacak. Kalan %50’lik kısmın ise Ocak 2026’da ödeneceği belirtildi. Bu ödeme planı, üreticiler için nakit akışını önemli ölçüde kolaylaştırabilir. Ancak, taksitli ödeme sisteminin uzun vadeli yükümlülükler yaratması, özellikle küçük ölçekli çiftçiler için bir zorluk oluşturabilir. Çiftçiler, yılsonu itibarıyla ödenecek ikinci taksidi almak için 12 ay beklemek zorunda kalacak. Bu da üreticilerin nakit ihtiyaçlarını ertelemiş olacak ve bazı çiftçiler için finansal baskı oluşturabilir.

Destekler ve gübre desteği

Tat Gıda, üreticilere ayrıca çeşitli destekler sunacak. 250 TL/ton nakit avans, fide ile toprak analizi ve uydu görüntüleme desteği gibi yardımlar, üreticilerin üretim sürecinde kullanabilecekleri değerli katkılar olabilir. Bu destekler, üreticilere finansal açıdan bir nebze rahatlama sağlayabilir. Bununla birlikte, gübre desteği kapsamında sağlanacak olan NPK 15-15-15, NPK 18-18-18, Üre, Amonyum Sülfat, Potasyum Nitrat ve Sıvı Organik Gübre gibi ürünler de, çiftçilerin üretim sürecindeki verimliliklerini artırmaya yönelik önemli bir katkı sunabilir.

Ancak, gübre desteğinin özellikle tarımsal üretim girdilerinin büyük oranda ithalata dayalı olduğu Türkiye’de sınırlı bir etki yaratacağı düşünülüyor. Artan döviz kurları ve ithalat maliyetleri, gübre fiyatlarının tırmanmasına neden oldu ve bu da üreticinin maliyetlerinde ciddi bir artışa yol açtı. Tat Gıda’nın verdiği gübre desteği, yüksek girdi maliyetlerinin yanında bir nebze de olsa rahatlama sağlasa da, tam anlamıyla çözüm sağlayamayabilir.

Domates üreticisi için karamsar bir görünüm

Tat Gıda’nın açıklamış olduğu fiyat artışları ve destek paketine rağmen, domates üreticilerinin karşılaştığı ekonomik zorluklar göz önüne alındığında, bu yılın zor geçebileceği öngörülüyor. Fiyat artışları, üreticilerin girdi maliyetlerini karşılamada yeterli olmayabilir, özellikle de yüksek girdi maliyetlerinin ve döviz kuru etkilerinin gölgesinde. Öte yandan, ödeme planındaki uzun vadeli yükümlülükler ve gübre desteği gibi yardımlar, sadece kısa vadede üreticilere bir nebze rahatlama sağlayabilir.

Türkiye’nin tarım sektöründeki genel sorunlar göz önünde bulundurulduğunda, Tat Gıda’nın belirlediği fiyatlar ve sunduğu desteklerin üreticilerin finansal açıdan daha sağlam adımlar atabilmelerine olanak tanıyıp tanımayacağı, ancak sezon sonu değerlendirmeleriyle netleşecektir. Tarım sektöründeki belirsizlikler ve maliyet artışları devam ettiği sürece, üreticilerin daha kapsamlı desteklere ve devlet politikalarına ihtiyaç duyacağı bir gerçek olarak kalacak gibi görünüyor.