MUSTAFA FEHMİ GERÇEKER

Mustafa Fehmi Gerçeker 1868 yılında Mihaliç’te (Karacabey) doğdu. Babasının ismi Mehmed Emin, annesininki Fatma’dır. İlköğretim ve rüşdiye (Osmanlı Devleti’nde Tanzimat dönemiyle birlikte açılan, günümüz ortaokul seviyesine denk gelen sivil eğitim kurumu) tahsilini Karacabey’de alan Mustafa Fehmi, daha sonra eğitimini İstanbul’da tamamlamış, müderrislik (profesörlük) icazeti almış ve bir süre hukuk eğitimi de görmüştür. Özellikle Milli Mücadele döneminde Bursa ve Karacabey çevresinde üstlendiği kritik rollerle tanınan önemli bir siyaset ve din adamıdır.

Onu tarihimizde önemli kılan en büyük özelliği, Milli Mücadele’ye verdiği sarsılmaz destektir.

Osmanlı’nın son dönemlerinde taşrada ilmiye sınıfı (Eğitim, hukuk, yargı ve medrese eğitimi alan kişi) içinden gelen bir şahsiyet olarak başlayan kariyeri, II. Meşrutiyet’le birlikte siyasetle de iç içe geçti. 1906 yılında “İttihat ve Terakki Cemiyeti”ne katıldı ve Karacabey’de bu hareketin örgütlenmesinde aktif rol aldı.

1910’da “Karacabey Müftüsü” olarak görevlendirilen Gerçeker, 1919’da bu görevinden azledilerek millî mücadele saflarına katıldı. İşgal altındaki koşullarda, yerel düzeyde örgütlenen Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti’nin Karacabey kolunu kurdu ve başkanlığını yürüttü.

Bursa ve çevresinin Yunan işgaline uğradığı dönemde, halkı direnişe çağıran ve Milli Mücadele’nin dini açıdan da meşru olduğunu anlatan faaliyetler yürüttü.

Milli Mücadele’nin en kritik anlarından biri, İstanbul Hükümeti’nin Mustafa Kemal ve arkadaşlarını “asi” ilan eden fetvasıdır. Mustafa Fehmi Gerçeker, bu karalama kampanyasına karşı Ankara Müftüsü Rifat Börekçi ile birlikte “Ankara Fetvası”nı imzalayan ilk din adamlarından biri olmuştur.

23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) açılış duasını yapanlar arasında yer aldı ve aynı gün Bursa milletvekili olarak aktif siyasete girdi. Meclisin açılışında okunan o meşhur dua metni genellikle “vatanın kurtuluşu, din ve devletin bekası, milletin istiklali” üzerine kurulu uzun bir hatim duası niteliğindedir. Bu dua, Kurtuluş Savaşı’nın meşruiyetini halk nezdinde tescilleyen en önemli manevi olaylardan biri olarak tarihe geçmiştir.

3 Mayıs 1920 tarihinde kurulan I. İcra Vekilleri Heyeti’nde Umur-ı Şerʿiyye ve Evkâf Vekili (Günümüzdeki karşılığıyla Diyanet İşleri ve Vakıflardan sorumlu bakan) olarak atandı. Bu görevini 27 Nisan 1922’ye kadar sürdürdü.

Vekâlet süresince dinî yayınlar, fetva işleri, vakıf yönetimi ve medreselerin denetimi gibi alanlarda aktif rol oynadı. Ayrıca, imam-hatip maaşlarının düzenlenmesi ve cami-vakıf tesislerinin onarımı gibi gündemlerle Meclis’te de ilgilendi.

Mustafa Fehmi Gerçeker, Mustafa Kemal Atatürk’ün Milli Mücadele yıllarında en çok güvendiği yol arkadaşlarından biridir. Aralarındaki bağ, sadece siyasi bir ortaklık değil, aynı zamanda karşılıklı bir güven ve saygıya dayanır. Atatürk, halkın dini duygularının istismar edilmesini engellemek için Mustafa Fehmi Gerçeker gibi saygın din alimlerinin desteğine büyük önem vermiştir.

Atatürk, Mustafa Fehmi Gerçeker’den bahsederken veya ona hitap ederken her zaman nezaketini korumuş ve modernleşme sancılarının yaşandığı dönemde, dini konulardaki reformları ve halkın bu reformlara yaklaşımını sık sık kendisi ile istişare etmiştir.

Gerçeker’in ölene kadar (1950) 30 yıl boyunca (2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. dönemlerde) TBMM’de Bursa Milletvekili seçilmesi, Atatürk’ün onun meclisteki varlığını ve temsil gücünü ne kadar önemsediğini kanıtlar.

Atatürk,’ün Bursa’ya yaptığı ziyaretlerde, Mustafa Fehmi Gerçeker genellikle ona eşlik eden heyetin başında yer almıştır. Özetle, Mustafa Fehmi Gerçeker, Atatürk için “Milli Mücadele’nin manevi kalkanı” ve Cumhuriyetin inşasında din ile modernleşme arasında denge kuran sadık bir devlet adamı olmuştur.

Mustafa Fehmi Gerçeker’in, 1944 yılında İstanbul’da Âsârı İlmiyye Kütüphânesi tarafından yayımlanan “Hilye-i Fahr-i Âlem” adlı bir kitabı da bulunmaktadır. Bu eser, Hz. Muhammed’in fiziksel ve ahlaki özelliklerini anlatır.

Ayrıca, oğlu Mehmet Tevfik Gerçeker, babasının notlarından derlenmiş ve torunu Mustafa Kamil Gerçeker’in yayımladığı “Karacabey’den Ankara’ya” adlı kitapta Mustafa Fehmi Gerçeker’in notları ve mektupları yer almaktadır.

Mustafa Fehmi Gerçeker, “Hoca” kimliği ile modernleşen Türkiye’nin temellerinde yer alan, din ile Cumhuriyet değerlerini sentezleyen aydın bir figürdü. Karacabey halkı tarafından oldukça sevilen bir isimdir.

Bu değerli isim Karacabey’de bayram törenlerinin gerçekleştirildiği ve ilçe sporunun kalbinin attığı stadyuma (M. Fehmi Gerçeker Stadı) verilerek onurlandırılmıştır.