12. YARGI PAKETİ VATANDAŞIN HAYATINDA NELERİ DEĞİŞTİRECEK?

Miras satışlarından tazminatlara, duruşma takviminden dijital dolandırıcılığa kadar günlük hayatı ilgilendiren değişiklikler sade örneklerle.

Kanunlar bazen bize çok uzakmış gibi görünür. “İcra”, “kısmi dava”, “kanuni faiz” ve “istinaf” gibi kelimeler duyunca konunun yalnızca hukukçuları ilgilendirdiğini düşünürüz.

Oysa TBMM Genel Kurulunda kabul edilen 12. Yargı Paketi; miras kalan tarladan trafik kazası tazminatına, internet dolandırıcılığından duruşma tarihlerine kadar günlük hayatımıza dokunan önemli düzenlemeler içeriyor.

Peki vatandaş açısından öne çıkan değişiklikler neler?

Miras kalan taşınmazda ilk söz mirasçıların

Kardeşlere miras kalan bir evin veya tarlanın paylaşılması her zaman kolay olmuyor. Mirasçılardan biri satmak isterken diğeri istemeyebiliyor. Anlaşma sağlanamayınca ortaklığın giderilmesi davası açılıyor ve taşınmaz açık artırmayla satılabiliyor.

Yeni düzenlemeye göre taşınmazın bütün sahipleri onu miras yoluyla edinmişse ve arada mirasçı olmayan bir ortak yoksa ilk açık artırma yalnızca mirasçılar arasında yapılacak. Bu uygulama bir defaya mahsus olacak.

Örneğin üç kardeşe babalarından 3 milyon lira değerinde bir tarla kaldığını düşünelim. İlk açık artırmaya yalnızca bu üç kardeş katılabilecek ve açık artırma 3 milyon liradan başlayacak.

İlk artırmada satış gerçekleşmezse ikinci artırma genel kurallara göre yapılacak.

Mirasçılar da teminat yatıracak

Yeni sistemde mirasçılara öncelik tanınırken önemli bir soruna da çözüm getiriliyor.

Önceki uygulamada paydaşlar, ortaklık payları teminatı karşıladığı ölçüde ayrıca para yatırmadan ihaleye katılabiliyordu. Başka bir ifadeyle taşınmazda payı bulunan kişi, çoğu zaman nakit teminat yatırmadan teklif verebiliyordu.

Bu durum uygulamada bazı sorunlara yol açıyordu. Kimi paydaşlar taşınmazın gerçek değerinin çok üzerinde teklifler veriyor, ihale üzerlerinde kaldığında ise satış bedelini yatırmıyordu. Kaybedecekleri nakit bir teminat bulunmadığı için ihale tekrarlanıyor, diğer mirasçılar mağdur oluyor ve satış süreci gereksiz yere uzuyordu.

Yeni düzenlemeyle mirasçının sırf taşınmazda pay sahibi olması, teminattan muaf tutulması için yeterli olmayacak. İhaleye katılmak isteyen mirasçı da diğer katılımcılar gibi taşınmazın tahmin edilen değerinin yüzde 10’u kadar teminat yatıracak.

Örneğimize dönersek 3 milyon lira değerindeki tarlanın ihalesine katılmak isteyen mirasçı, 300 bin lira teminat yatıracak. Böylece teklif vermeden önce ödeme gücünü de hesaba katmak zorunda kalacak.

İhale üzerinde kalan mirasçı satış bedelini süresi içinde yatırmazsa teminatının tamamı diğer paydaşlara payları oranında verilecek. Ayrıca teklif ettiği bedelin yüzde 5’i kadar idari para cezası uygulanacak.

Örneğin mirasçı 4 milyon lira teklif eder fakat ihale bedelini yedi günlük süre içinde ödemezse 300 bin liralık teminatını kaybedecek. Bunun yanında 4 milyon liralık teklifin yüzde 5’i olan 200 bin lira idari para cezasıyla karşılaşabilecek.

Kısacası yeni sistem, mirasçılara aileden kalan taşınmazı öncelikle satın alma fırsatı veriyor; fakat bunun karşılığında ciddi, gerçekçi ve ödenebilir bir teklif vermelerini istiyor.

İhaleye gelişigüzel teklif verilemeyecek

Teminat ve para cezası yalnızca mirasçılar açısından değil, bütün açık artırmalar bakımından önem taşıyor.

Bir kişi açık artırmada en yüksek teklifi verip satış bedelini yatırmazsa ihale sonuçlanamıyor. Yeniden ilan ve satış yapılması gerekiyor. Bu durum hem zaman hem de para kaybına yol açıyor.

Yeni düzenlemeye göre bedeli yatırmayan ihale alıcısının teminatı geri verilmeyecek. Öncelikle satış masrafları bu teminattan karşılanacak. Ayrıca teklif edilen bedelin yüzde 5’i kadar idari para cezası uygulanacak.

Böylece “Bir teklif vereyim, sonra ödeyip ödemeyeceğime bakarım” düşüncesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.

Belirsiz alacak davası kaldırılıyor

Paketin özellikle çalışanları ve tazminat talep eden kişileri ilgilendiren hükümlerinden biri, “belirsiz alacak davasının” kaldırılmasıdır.

Bir çalışan fazla mesai yaptığını biliyor fakat kaç saat çalıştığını ve tam olarak ne kadar alacağı bulunduğunu hesaplayamıyor olabilir. Benzer şekilde bir trafik veya iş kazasında gerçek zararın miktarı ancak bilirkişi raporuyla ortaya çıkabilir.

Yeni sistemde kişi, alacağının belirleyebildiği bir kısmı için dava açabilecek. Deliller toplandıktan ve gerçek miktar ortaya çıktıktan sonra talebini aynı dava içinde bir defaya mahsus artırabilecek.

Artırılan bölüm bakımından da zamanaşımı, ilk davanın açıldığı tarihte kesilmiş sayılacak.

Örneğin bir çalışan başlangıçta 20 bin liralık kısmi dava açtı. Bilirkişi incelemesinde gerçek alacağın 90 bin lira olduğu belirlendi. Çalışan, delillerin toplanması tamamlanmadan talebini bir defa artırabilecek.

Burada sürelerin dikkatle takip edilmesi gerekiyor. Çünkü artırma hakkının yalnızca bir kez kullanılması öngörülüyor. Düzenleme yürürlüğe girmeden önce açılmış belirsiz alacak davaları ise eski kurallara göre devam edecek.